Yıl Sonu Muhasebe Kapanışı: Geçici Mizandan Son Kapanış Fişine

Yıl sonu muhasebe kapanışı nedir?

Bu rehber, takvim yılı esaslı ve Tekdüzen Hesap Planı kullanan bir ticaret şirketinde geçici mizandan 31.12.xxxx tarihli son kapanış fişine ulaşmak için izlenecek sırayı açıklar. Önce kayıt ve belgeler tamamlanır; ardından envanter, değerleme, maliyet, vergi ve sonuç hesapları işlenir. Son işlem kapanış fişidir.

İşlem öncesi kontrol listesi

• Alış, satış, tahsilat, ödeme, bordro, SGK ve vergi tahakkuklarının tamamlandığını kontrol edin.
• Geçici mizan ve büyük defter dökümlerini alın; yevmiye toplamları ile hesap bakiyelerini karşılaştırın.
• 100 Kasa sayımı, 102 banka ekstreleri, 120/320 cari mutabakatları ve çek/senet listelerini doğrulayın.
• 153 stok fiilî sayımını, maliyet hesaplamasını ve duran varlık envanterini tamamlayın.
• Yabancı para bakiyelerini, faiz tahakkuklarını, reeskont koşullarını ve dönem ayırıcı hesapları inceleyin.
• KDV, stopaj, SGK, geçici vergi ve diğer beyanname/tahakkuk kayıtlarını karşılaştırın.
• Her işlem grubundan sonra mizan alın ve hesaplama dayanaklarını dosyalayın.

1. Sınıflandırma ve mutabakat kayıtları

Vadeli çekler, ters bakiye veren cari hesaplar, kısa ve uzun vadeli borçlar bilanço sınıflandırması açısından incelenir. Çeklerin 101/121 veya 103/321 hesaplarında izlenmesine ilişkin işlem, hukuki ve ekonomik niteliğe göre değerlendirilir; sırf tarih değişti diye otomatik fiş üretilmez.

Örnek: Alıcı hesabındaki avans niteliğindeki alacak bakiyesi

120 hesabında yanlış sınıflandırılmış 12.000 TL alacak bakiyesinin gerçekten alınmış sipariş avansı olduğu doğrulanmışsa düzenlenir.

2. Kasa, banka ve yabancı para değerlemesi

Fiilî kasa ile 100 hesabı, banka ekstresi ile 102 hesabı mutabık olmalıdır. Dövizli parasal kalemler, ilgili mevzuat ve muhasebe esaslarına göre dönem sonu değerlemeye tabi tutulur. Dövizli avanslar ve parasal olmayan kalemler otomatik olarak aynı işleme alınmaz.

Örnek: Dövizli banka hesabında olumlu kur farkı

Örnek hesaplama sonucunda 8.000 TL olumlu fark doğduğu varsayılmıştır. Olumsuz farkta ilgili gider hesabı ve karşı kayıt kullanılır.

3. Dönemsellik, tahakkuk ve gelecek dönem giderleri

Örnek: Gelecek döneme ait sigorta giderinin ayrılması

Dönem içinde tamamı giderleştirilmiş sigorta tutarının 6.000 TL kısmı gelecek döneme aitse düzeltme kaydı yapılır. Bir yıldan uzun vadeli kısım için 280 değerlendirilir.

Örnek: Henüz faturalanmamış dönem gideri

Döneme ait olduğu ve tutarı güvenilir şekilde ölçülebildiği varsayılan gider için örnektir; belgelendirme ve vergi yönünden ayrıca kontrol gerekir.

181/281 Gelir Tahakkukları ve 380/480 Gelecek Aylara/Yıllara Ait Gelirler de dönemsel ayrıştırma için kontrol edilir. Tahakkuk ile fatura düzenleme yükümlülüğü birbirine karıştırılmamalıdır.

4. Stok, sayım ve maliyet işlemleri

Stok sayım tutanaklarıyla muhasebe kayıtları karşılaştırılır. Fire, zayi, eksik veya fazla stoklar tek tip gider kaydıyla geçiştirilemez; sebep, belge, KDV ve vergi sonuçları incelenir. Ticari mal, mamul ve hizmet maliyeti hesaplama akışları farklıdır.

Örnek: Satılan ticari mal maliyetinin kaydı

Dönem sonu envanter yönteminde satışların maliyeti hesaplanmışsa örnek kayıttır. Sürekli envanter kullanan işletmede satış anında yapılmış maliyet kayıtları yeniden oluşturulmaz.

Üretim işletmesinde 150 İlk Madde ve Malzeme, 151 Yarı Mamuller, 152 Mamuller ve 620 Satılan Mamuller Maliyeti; hizmet işletmesinde 622 Satılan Hizmet Maliyeti ve ilgili 7/A hesapları ayrıca değerlendirilir.

5. Şüpheli alacaklar, karşılıklar ve reeskont

Şüpheli alacak karşılığı için yasal şartların oluşması gerekir. 128/129 kayıtları yalnızca tahsilat geciktiği için otomatik yapılmaz. Stok değer düşüklüğünde 158 hesabının koşulları ve vergiye etkisi kontrol edilir. Senet reeskontu için hukuki ve vergisel şartlar ile kullanılan iskonto yöntemi incelenir.

Örnek: Şartları oluşmuş şüpheli ticari alacak için karşılık

Bu fişten önce alacağın 120 hesabından 128 Şüpheli Ticari Alacaklar hesabına sınıflandırılmış olduğu ve karşılık şartlarının sağlandığı varsayılmıştır.

Örnek: Alacak senedi reeskontu

Tutar hesaplama cetvelinden gelmelidir. Borç senedi reeskontunda 322/647 hesabı yönü farklıdır. İzleyen dönemde ters kayıt değerlendirilir.

6. Duran varlıklar ve amortisman

Örnek: Yönetimde kullanılan demirbaş amortismanı

Amortisman süresi, oranı, kıst amortisman ve geçerli değerleme düzenlemeleri kontrol edilir. Maddi olmayan duran varlıklarda ilgili birikmiş amortisman hesabı kullanılır.

7. Kredi, faiz, finansman ve diğer kontroller

300/400 banka kredileri, 303/403 ertelenmiş borçlanma maliyetleri ve kısa-uzun vade ayrımı; işlemiş faizler, finansman gider kısıtlaması, örtülü sermaye, ilişkili kişi işlemleri, KKEG ve istisnalar kontrol edilmelidir. Enflasyon düzeltmesi gibi dönemsel uygulamalar, ilgili hesap dönemindeki yürürlük durumuna göre değerlendirilir. Bunların hiçbiri tüm işletmeler için otomatik fiş değildir.

8. 7/A maliyet hesaplarının yansıtılması

Örnek olarak 770 Genel Yönetim Giderleri hesabının düzeltmeler sonrasında 150.000 TL borç bakiyesi verdiği kabul edilmiştir.

Yansıtma fişi

770 ve 771 hesaplarının karşılıklı kapatılması

760/761 ve 780/781 gibi diğer 7/A hesapları da kendi yansıtma hesaplarıyla aynı mantıkla kapatılır. Üretim giderlerinin 151/152 ve satılan mamul maliyetine aktarım sırası, işletmenin üretim akışına göre ayrıca hesaplanır.

9. Gelir tablosu hesaplarının 690 hesabına aktarılması

Aşağıdaki bağımsız sonuç örneğinde 600 Yurtiçi Satışlar 1.000.000 TL alacak, 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti 650.000 TL borç ve 632 Genel Yönetim Giderleri 150.000 TL borç bakiyelidir.

Gelir hesaplarının kapatılması

Gider ve maliyet hesaplarının kapatılması

690 hesabı bu örnekte 200.000 TL alacak bakiyesi verir. Diğer gelir/gider hesapları varsa onlar da ayrıca kapatılmalıdır.

10. Ticari kâr, mali kâr ve kurumlar vergisi karşılığı

Muhasebe kârı ile kurumlar vergisi matrahı aynı olmak zorunda değildir. Kanunen kabul edilmeyen giderler, istisnalar, indirimler, geçmiş yıl zararları ve diğer düzeltmeler beyanname çalışma tablosunda değerlendirilir. Örnek kolaylığı için vergi matrahının 200.000 TL ve hesaplanan verginin 50.000 TL olduğu varsayılmıştır; bu tutar genel geçer vergi oranı beyanı değildir.

Vergi karşılığının ayrılması

11. Kritik karşılaştırma: 193, 370 ve 371

Örnekte 193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar hesabında, ilgili dönem kurumlar vergisinden mahsup edilebilir nitelikte olduğu doğrulanmış 70.000 TL bulunduğunu kabul edelim. 370 hesabında 50.000 TL karşılık vardır. 371 hesabına aktarılacak tutar 50.000 TL ile sınırlıdır.

Peşin vergilerin karşılık tutarı kadar 371 hesabına aktarılması

193 hesabında 20.000 TL borç bakiyesi kalır. Bu tutar gider yazılmaz; yıl sonu kapanış fişinde aktif bakiye olarak yer alır.

193 bakiyesi 370 karşılığından düşükse: 193 hesabındaki mahsup edilebilir tutarın tamamı 371’e aktarılır, 370 ile 371 arasındaki fark ödenecek vergi karşılığıdır. Eşitse: 193 tamamen 371’e aktarılır. Yüksekse: 370 kadar aktarılır, aşan kısım 193’te kalır. 193’ün içindeki her ödemenin dönem ve mahsup niteliği ayrıca doğrulanır.

12. 690, 691, 692 ve 590/591 sonuç kayıtları

Vergi öncesi kârın 692 hesabına aktarılması

Vergi giderinin 692 hesabına aktarılması

Net kârın 590 hesabına aktarılması

Zarar doğması hâlinde hesapların yönü ve 591 Dönem Net Zararı (-) kullanımı ayrıca değerlendirilir.

13. Kapanış öncesi kesin mizan

Aşağıdaki ayrı ve kendi içinde dengeli örnek bilanço mizanı, yukarıdaki öğretici işlem örneklerinin tümünden türetilmiş bir defter değildir. Kapanış fişinin matematiğini ve 193/370/371 ilişkisinin kapanıştaki yerini göstermek amacıyla hazırlanmıştır.

Bu mizanda 193 hesabı 20.000 TL borç, 370 hesabı 50.000 TL alacak ve 371 hesabı 50.000 TL borç bakiyesi verir. 570 hesabındaki 20.000 TL önceki dönemden gelen ve ayrıca varsayılan bir özkaynak bakiyesidir.

14. Son fiş: 31.12.xxxx tarihli kapanış yevmiye maddesi

31.12.xxxx — Bilanço hesaplarının kapanış kaydı

Kesin mizandaki bütün bilanço hesapları ters yönde kaydedilir. Kapanış fişi toplamı borç 1.070.000 TL, alacak 1.070.000 TL’dir. Bu fiş işlendiğinde örnek defterde kapanış mizanı sıfır olur.

Ek: İzleyen dönemde açılış ve kesin vergi tahakkuku

Bu bölüm 31.12.xxxx kapanış fişinden sonraki döneme aittir; yıl sonu son fişinin içine dahil edilmez. Açılış fişi, kapanış fişinin tersidir ve örnek bilançodaki bakiyeleri yeni döneme taşır.

İzleyen dönemde: Kesin vergi, karşılıkla eşitse 370/371 mahsup kaydı

Kesin verginin 50.000 TL olduğu, 50.000 TL peşin ödemenin beyannamede mahsubunun kabul edildiği ve ek vergi borcu kalmadığı varsayılmıştır. Kesin vergi karşılıktan farklı çıkarsa farkın niteliğine göre ayrı düzeltme gerekir.

İzleyen dönemde: Fazla peşin verginin alacak olarak sınıflandırılması

193’te kalan 20.000 TL’nin iade veya mahsup hakkı, beyanname ve idare kayıtlarıyla doğrulandıktan sonra örnek sınıflandırmadır. Otomatik iade hakkı anlamına gelmez.

İzleyen dönemde: İade banka hesabına geçtiğinde

Başka bir vergi borcuna mahsup edilirse banka hesabı yerine ilgili vergi borcu hesabı kullanılır.

Sık sorulan sorular

Kapanış fişi hangi tarihle düzenlenir?

Takvim yılı esaslı örneğimizde, tüm dönem sonu fişleri tamamlandıktan sonra 31.12.xxxx tarihiyle düzenlenir.

193 hesabı neden sıfırlanmadı?

193 hesabındaki 70.000 TL’nin 50.000 TL’si 371’e aktarılmıştır. Aşan 20.000 TL, niteliği doğrulanmış bir alacak olarak izlenir.

370 ve 371 hesapları 31 Aralık’ta kapatılır mı?

Hayır. Bu örnekte kapanış fişine bakiye olarak girerler. Kesin vergi tahakkuku ve mahsup izleyen dönemde yapılır.

Kapanış fişi, kurumlar vergisi beyannamesi yerine geçer mi?

Hayır. Muhasebe kapanışı ile yıllık beyanname ve kesin vergi tahakkuku farklı süreçlerdir.

Her işletme 7/A yansıtma kaydı yapar mı?

Hayır. Kullanılan maliyet hesaplama seçeneğine ve işletmenin faaliyetlerine göre işlem değişir.

Bu rehber genel eğitim amaçlıdır. Örnekler şirketin kendi belgeleri, hesap planı, vergisel durumu ve ilgili hesap dönemindeki mevzuatla doğrulanmadan fiilen uygulanmamalıdır. Yıl gösterimi bilerek “xxxx” bırakılmıştır; mevzuatın değişken hükümleri her dönem ayrıca kontrol edilmelidir.